Tối thứ Sáu và thứ Bảy, khi có đủ khách, Mây Takpo tổ chức đêm lửa trại ở sân sau homestay. Mình biết "lửa trại" nghe có vẻ giống chương trình team building ở các resort, kiểu nhạc loa bluetooth và bắp ngô luộc. Nhưng đêm đó ở Tăk Pổ là thứ khác hẳn.
Lửa nhóm từ lúc 7 giờ tối. Giữa sân, đống củi kê trên mấy viên gạch cũ, lửa cháy thấp lúc đầu, to dần khi đêm xuống. Không có ghế nhựa — khách ngồi trên những tấm gỗ thấp và chiếu cói trải ra quanh đống lửa, cách nhau đủ để không nóng, gần đủ để nghe hơi ấm. Khói bay lên thẳng trong đêm không gió, mùi gỗ thông cháy hòa với mùi sương núi.
Già làng Đinh Văn Lê ra vào khoảng 7 giờ rưỡi. Ông mặc áo truyền thống Ca Dong — vải thổ cẩm xanh chàm, viền đỏ, đeo vòng đồng ở cổ tay. Không giới thiệu nhiều, không có màn mở đầu hoành tráng — ông ngồi xuống, nhắm mắt một lúc, rồi bắt đầu.
Sử thi Ca Dong không đọc, không kể — nó được hát. Giọng ông Lê trầm và đều, âm điệu lên xuống theo một khuôn nhịp riêng, xen giữa là những đoạn nói nhanh rồi lại trở về giai điệu. Câu chuyện ông kể đêm đó — anh Tuấn dịch nhỏ cho khách — là về một chàng trai Ca Dong xưa đi qua bảy ngọn núi tìm thuốc chữa bệnh cho cha, gặp thần rừng, được chỉ đường, rồi trở về đúng lúc.
Mình không hiểu tiếng Ca Dong. Nhưng ngồi đó, nhìn ánh lửa đổ bóng lên khuôn mặt ông Lê, nghe giọng hát trầm ấm vang lên trong bóng tối — mình hiểu tại sao người ta nói "văn hóa không truyền qua sách, nó truyền qua người." Thứ mình nghe đêm đó là nghệ thuật truyền miệng hàng trăm năm tuổi, không có bản ghi âm chính thức nào, chỉ tồn tại trong ký ức của ông Lê và vài người cùng thế hệ.
Buổi tối kết thúc khoảng 9 giờ rưỡi với trà sâm pha ấm và khoai lang nướng than. Không ai nói nhiều khi ra về. Đó không phải vì buồn chán — mà vì có những thứ không cần bình luận thêm. Bạn chỉ mang nó về và để nó ngấm dần.
Ông Lê năm nay 71 tuổi. Ông không có học trò chính thức. Mình không dám hỏi thêm về điều đó.