Trước khi đến Tăk Pổ, mình nghĩ mình biết mùi quế. Mình có chai bột quế trong bếp. Mình uống cà phê quế. Mình nghĩ thứ đó là quế.
Rồi mình đứng dưới một cây quế cổ thụ cao hơn 10 mét trong vườn của gia đình anh Tuấn, vỏ đỏ nứt nẻ như da cá sấu cổ đại, và ngửi thấy thứ mà mình chỉ có thể gọi là: quế thật. Đậm hơn gấp chục lần thứ bột trong lọ ở nhà. Không phải mùi cay mà là mùi ấm, ngọt, sâu — loại mùi ngấm vào quần áo và ở lại đó cả tuần.
Tăk Pổ nằm trong lõi của vùng quế Trà My — một trong những vùng quế ngon nhất thế giới, được cấp chứng nhận Chỉ dẫn Địa lý (GI) từ Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam. Quế Trà My có hàm lượng tinh dầu cao nhất trong các giống quế Việt Nam, xuất khẩu sang Nhật, Mỹ, EU với giá gấp nhiều lần quế thường.
Mùa thu hoạch chính từ tháng 3 đến tháng 5. Đây cũng là thời điểm khách có thể tham gia cạo vỏ quế — công việc đòi hỏi dao cạo chuyên dụng và kỹ thuật để không làm tổn thương phần gỗ bên trong. Anh Tuấn cạo một đường dài, vỏ quế cuộn lại tự nhiên thành ống, mùi tinh dầu bùng lên ngay lập tức. Mình cạo thử: vụng, chậm, nhưng khi mảnh vỏ đầu tiên bong ra trên tay — cái mùi đó là thứ không quên được.
Buổi sáng sớm khi gió xuống thung lũng, mùi quế từ những vườn trên sườn núi bay xuống bản. Đó là thứ mùi mà mình nhớ nhất khi nghĩ về Tăk Pổ — không phải cảnh đẹp, không phải bữa ăn, mà là mùi không khí buổi sáng ở đó.