Dọc đường lên Thác Lây Xác, nếu bạn đứng yên và nhìn xuống lòng suối ở những đoạn nước chảy chậm, bạn sẽ thấy chúng — những chú tôm suối trong suốt đang dật lùi giữa kẽ đá, những con cá bé bằng ngón tay dạt vào bóng mát bên bờ. Đây là dấu hiệu đơn giản nhất của một dòng suối còn sạch: có tôm cá sống được.
Suối Tắk Pổ đoạn này chưa tiếp nhận bất kỳ nguồn thải nào từ con người — không có nhà máy, không có khu dân cư đông đúc, không có nông nghiệp hóa chất ở thượng nguồn. Nước trong đến mức mình uống trực tiếp từ những đoạn suối chảy qua đá mà không cần lọc, và đó là thứ mình không làm ở bất kỳ con suối nào khác gần khu vực dân sinh.
Người Ca Dong ở đây vẫn đánh nơm theo cách truyền thống — dùng rổ tre đan thưa, úp xuống vùng nước nông gần bờ, rồi nhẹ nhàng nhấc lên. Không phải cách đánh hiệu quả nhất về số lượng, nhưng đó là cách để lại con nhỏ và không làm rối loạn dưới đáy. Một thứ kiến thức về quản lý nguồn lợi tự nhiên không ai dạy trên lớp — chỉ có qua thực hành và quan sát từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Nếu bạn đến đúng mùa, hướng dẫn viên có thể đánh vài con cá suối nhỏ và nướng tại chỗ cho bữa trưa bên suối — ướp muối ớt, cắm que tre nướng trực tiếp trên than củi đốt giữa đá. Mình đã ăn cá nướng kiểu đó một lần và không thể so sánh nó với bất cứ thứ gì từ nhà hàng hay quán ăn. Có những vị chỉ có khi bạn ở đúng nơi, đúng lúc.