Ký Sự Trà Tập: Đi Giữa Hương Quế và Tiếng Suối Ngàn

Xe máy leo qua con dốc cuối cùng thì Trà Tập hiện ra — không phải bằng một tấm bảng chào hay một cổng làng hoành tráng, mà bằng mùi. Mùi quế. Đặc, ấm, hơi ngọt, như có người vừa bóc vỏ cây ngay cạnh đường.

Đó là cách tôi nhớ lần đầu đặt chân lên xã này, một buổi chiều tháng Tư khi sương bắt đầu xuống sớm hơn mọi nơi.

Trà Tập nằm ở đâu, và vì sao khó tới

Trà Tập là một xã vùng cao thuộc huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam — hay nay là TP. Đà Nẵng sau khi tỉnh sáp nhập. Từ trung tâm huyện đi vào khoảng 25 km đường núi, một phần là đường bê tông hẹp, một phần là đường đất đỏ còn lầy lội vào mùa mưa.

Phần lớn du khách biết đến Nam Trà My qua hành trình tìm sâm Ngọc Linh — nhưng Trà Tập còn ít được nhắc tên hơn. Đó vừa là bất tiện, vừa là đặc quyền: khi đến, bạn gần như chắc chắn sẽ không gặp đoàn tour nào khác.

Những nóc làng và câu chuyện của rừng

Trà Tập không phải một làng — đó là một xã gồm nhiều nóc (tên gọi địa phương cho từng cụm dân cư nhỏ của người Ca Dong, Xơ Đăng) nằm rải rác trên các triền núi. Nóc Tăk Pổ là một trong những nóc được biết đến nhiều nhất, nơi Mây Takpo đặt homestay.

Người dân ở đây phần lớn là người Ca Dong — một nhánh thuộc nhóm ngôn ngữ Môn-Khmer, sinh sống trên dãy Ngọc Linh từ hàng trăm năm trước khi có bản đồ hành chính. Họ trồng quế, trồng sâm, làm rẫy lúa trên sườn dốc. Nhịp sống của họ gắn với lịch rừng, không phải lịch dương.

Buổi sáng ở nóc làng bắt đầu khi tiếng chim còn chưa dứt. Phụ nữ giã gạo, đàn ông lên nương. Trẻ em chạy chân trần trên con đường đất đỏ. Không có gì phải vội.

Mùa quế và cách người Ca Dong thu hoạch

Quế Trà My — loại quế được giới ẩm thực xếp vào nhóm ngon nhất thế giới — mọc dày trên những triền đồi quanh xã. Vỏ quế được thu hoạch theo chu kỳ 10–15 năm: người ta không hạ cả cây, mà bóc vỏ theo từng phần, để cây tiếp tục tái sinh. Một cây quế lành có thể cho thu hoạch nhiều thế hệ.

Tôi được đi theo một gia đình lên vườn quế buổi sáng. Người đàn ông dùng dao bóc vỏ với động tác rất chính xác — không sâu quá, không cạn quá. Mùi tinh dầu bốc lên ngay lập tức, nồng hơn cả nước hoa. Tôi đứng im một lúc, không muốn nói chuyện vì sợ phá vỡ cái không khí kỳ lạ đó.

Vỏ quế sau khi bóc được phơi khô và bán cho thương lái về xuôi. Một ký quế khô đủ tiêu chuẩn có thể đổi được vài ký gạo — nhưng với những hộ có vườn lớn, đây là nguồn thu nhập chính của cả năm.

Bếp lửa và bữa cơm đêm

Homestay Mây Takpo nằm sát một ngôi nhà sàn — loại kiến trúc truyền thống của người Ca Dong với sàn gỗ, mái lá, và bếp lửa ở giữa nhà. Buổi tối, khói bếp không chui qua ống khói mà lan ra tỏa khắp nhà — đó không phải thiếu sót thiết kế, mà là cách giữ ấm và xua côn trùng.

Bữa cơm có cơm lam ống tre, thịt heo rừng muối sả, rau dớn xào tỏi, và một tô canh chua từ lá cây rừng mà tôi không biết tên. Ăn xong tôi hỏi tên món, chị chủ nhà cười và nói tên bằng tiếng Ca Dong — tôi không nhớ được, nhưng vị thì nhớ mãi: chua thanh, hơi chát, không giống bất kỳ thứ gì tôi từng ăn.

Sau bữa cơm, mấy người ngồi quanh bếp. Lửa không cần quá to — chỉ cần đủ sáng để nhìn mặt nhau. Câu chuyện chạy từ vụ mùa năm nay sang chuyện con đường mới mở, rồi lại quay về chuyện khu rừng phía tây mà bà con vẫn giữ chưa cho ai vào.

Đường lên thác và cái lạnh buổi sáng

Sáng hôm sau tôi dậy lúc 5 giờ vì lạnh. Nhiệt độ ngoài trời khoảng 16–18°C — giữa tháng Tư, giữa mùa nóng, mà lạnh như Đà Lạt tháng Giêng. Sương phủ kín thung lũng bên dưới, chỉ nhìn thấy ngọn cây nhô ra khỏi biển trắng.

Anh hướng dẫn bản địa dẫn tôi đi theo đường mòn lên một thác nhỏ cách homestay khoảng 40 phút đi bộ. Đường không có bảng hiệu, không có lối mòn rõ ràng — anh đi theo trí nhớ và những dấu hiệu tôi không đọc được: một loại cây nhất định mọc theo hướng nước chảy, một chỗ đất ẩm hơn bình thường, một cành cây bị bẻ từ trước.

Thác không lớn. Nước rộng chỉ bằng sải tay, cao khoảng 8–10 mét. Nhưng nước trong đến mức nhìn thấy từng viên đá cuội phía dưới, và âm thanh của nó — tiếng rơi nhịp nhàng vào bể đá — vẫn còn trong đầu tôi nhiều ngày sau khi về.

Trà Tập cho ai?

Trả lời thẳng: không phải cho tất cả mọi người.

Nếu bạn cần wifi ổn định để làm việc, đây không phải nơi bạn cần. Nếu bạn cần đường nhựa phẳng và khách sạn có thang máy, cũng không.

Nhưng nếu bạn muốn một chuyến đi mà sau đó bạn không dùng điện thoại cả ngày mà không cảm thấy thiếu gì — Trà Tập là nơi đó. Nơi không khí buộc bạn phải thở chậm hơn, nhịp sống của người bản địa buộc bạn phải chú ý đến những thứ bạn thường bỏ qua.

Tôi không mang về nhiều ảnh đẹp. Nhưng tôi mang về được cái cảm giác ngồi ăn cơm với một gia đình mà bạn không cùng ngôn ngữ, cùng nhau nhìn vào ngọn lửa, và hiểu nhau đủ để không cần nói thêm gì.

Mây Takpo đặt ngay tại Nóc Tăk Pổ, xã Trà Tập. Nếu bạn muốn trải nghiệm chuyến đi tương tự, liên hệ đặt chỗ tại đây.