Đan Lát — Nghề Truyền Thống Vẫn Nuôi Sống Làng

Ở nhiều nơi, nghề thủ công truyền thống đã trở thành “nghề cho khách du lịch xem” — người ta ngồi đan nhưng sản phẩm không còn được dùng thật, chỉ để bán như đồ lưu niệm. Ở Cheng Tong, đan lát vẫn còn là nghề thật: gùi mang lúa, nơm đánh cá, rổ rá đựng thức ăn — tất cả vẫn được làm và dùng hàng ngày.

Ai là người đan lát ở Cheng Tong?

Đàn ông Ca Dong ở Cheng Tong đan. Không phải công việc của phụ nữ như ở nhiều dân tộc khác — đây là việc của đàn ông, thường làm vào những buổi chiều tối hoặc mùa nông nhàn. Mình gặp một người đàn ông trung niên đang ngồi trước hiên nhà, chân duỗi thẳng, hai tay thoăn thoắt đan một cái gùi bằng nan tre vót mỏng.

Ông không nhìn tay khi đan — mắt nhìn đâu đó ra xa, miệng nói chuyện với mình qua phiên dịch, tay vẫn chạy đều như máy.

Nguyên liệu đan lát lấy từ đâu?

Nguyên liệu lấy từ rừng: tre nứa chặt theo mùa, ngâm nước để mềm, chẻ thành nan theo chiều dài cần thiết, vót mỏng bằng dao. Chỉ bước chuẩn bị nguyên liệu đã mất vài ngày trước khi bắt đầu đan. Không có keo, không có công nghệ xử lý hóa chất — sản phẩm hoàn toàn từ tre và sức người.

Khách có được thử đan không?

Nếu bạn muốn thử đan, hướng dẫn viên có thể xin phép để bạn ngồi cạnh và học một đoạn ngắn. Đan một ô vuông cơ bản không khó, nhưng duy trì độ đều và sức căng đúng trong suốt buổi — đó là thứ mà người mới chỉ học được sau nhiều lần thử.

Cái gùi mà mình được làm vài ô thử — người đàn ông đó hoàn thành trong nửa buổi chiều. Mình cần cả buổi chỉ cho mấy chục ô đầu tiên.

Câu hỏi thường gặp

Người Ca Dong ở Cheng Tong đan những gì?

Người Ca Dong ở Cheng Tong vẫn đan những vật dùng hằng ngày chứ không chỉ làm đồ lưu niệm: gùi để mang lúa, nơm để đánh cá, rổ rá để đựng thức ăn. Việc đan do đàn ông đảm nhận, thường vào buổi chiều tối hoặc lúc nông nhàn.

Một chiếc gùi tre được làm như thế nào?

Tre nứa được chặt theo mùa trong rừng, ngâm nước cho mềm, chẻ thành nan rồi vót mỏng bằng dao. Riêng khâu chuẩn bị nan đã mất vài ngày. Sản phẩm không dùng keo hay hóa chất, chỉ có tre và tay người. Người thợ quen tay đan xong chiếc gùi trong khoảng nửa buổi chiều.

Khách du lịch có được học đan lát không?

Có, nếu người thợ đồng ý. Hướng dẫn viên sẽ xin phép để bạn ngồi cạnh và học đan một đoạn ngắn. Đan một ô vuông cơ bản không khó, cái khó là giữ nan đều và căng đúng lực suốt cả buổi. Người mới thường mất cả buổi mới đan được vài chục ô đầu tiên.

Đọc thêm về làng Cheng Tong

• Làng Cheng Tong, vùng "đất tốt" của người Ca Dong
• Nhà gươl, kiến trúc không dùng đinh